बुटवल–स्थानीय पालिकाहरुका झैझगडा तथा मुद्धामामिलाको छिनोफानो मेलमिलापबाटै हुने गरेको छ ।
बुटवल उपमहानगरपालिकाले मेलमिलापका माध्यमबाटै वडातहबाट यस्ता मुद्दाहरु मिलाउँदै आएको छ । बुटवल उपमहानगरपालिकाले यसक्षेत्रमै पहिलोपटक व्यवस्थित इजलाश बनाएर झैझगडाहरुको निरुपण गर्दै आएको छ । यहाँको न्यायीक समितिले इजलाशमार्फत् पहिले–पहिले जिल्ला अदालतसम्म पुग्ने मुद्दाको छिनोफानो गर्दै आएको छ ।
बुटवल उपमहानगरपालिकाका न्यायिक समितिका संयोजक गुमादेवी आचार्यले स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ को दफा ४७ (१) को अधिकार क्षेत्रमा पर्नेखालका विवादलाई निरुपण गरिँदै आएको बताईन् । बुटवलमा दर्ता हुने उजुुरीहरुलाई १९ वटै वडाहरुमा रहेका मेलमिलापकर्ताहरुमार्फत निरुपण गदै आएको बताउँदै उपप्रमुख आचार्यले मेलमिलापकर्ताका लागि निरन्तर तालिमसमेत दिइँदै आएको बताईन् ।
वडातहमा मिल्न नसकेका उजुरीहरुलाई इजलाश बसेर पुनः मेलमिलाप केन्द्रमा पठाइँदै आएको छ । त्यहाँपठाएपछि मेलमिलाप भएर टुगिने गरेको उपप्रमुख आचार्यले जानकारी दिईन् । धेरैजसो उजुरीहरु इजलाश नै बस्नुपर्ने खालका नआएको र इजलाशमै गएपनि पुनः मेलमिलापकेन्द्रमा पठाउने गरिएको उपप्रमुख तथा न्यायिक समिति संयोजक आचार्यको भनाइ छ ।
बुटवल उपमहानगरपालिकामा हाल ८५ जना मेलमिलापकर्ताहरु सूचिकृत भएका छन् ।
उपमहानगरपालिकाले प्रत्येक वडामा कम्तिमा छ÷छ जना मेलमिलापकर्ताहरु राखेर न्यायिक समितिका कामलाई अझ प्रभावकारी बनाउने तयारीमा रहेको उपप्रमुख आचार्यले बताईन् ।
यसैसन्दर्भमा हालै मेलमिलापकर्ताहरुका लागि तीन दिने अभिमुखिकरण तालिमसमेत दिइएको थियो । उपमहानगरका १९ वटै वडाबाट छानिएका मेलमिलापकर्ताहरुलाई न्यायिक समितिले हेर्न मिल्ने र नमिल्ने उजुरिहरु र तिनको समाधानका बारेमा विशेष तालिम दिइएको हो ।
बुटवलको न्यायीक समितिले अघिल्लो आर्थिक बर्षमा नौवटा मुद्दा फस्र्योट गरेको छ । न्यायीक समितिमा परेका कुल १८ वटा मुद्दामध्ये १७ वटा मुद्धाको निर्णय भएको थियो । तीमध्ये नौवटा मात्रै फस्र्योट भएका हुन । बाँकी नौवटा मुद्दालाई चालु आवमा मेलमिलापमार्फत टुंग्याउने तयारीमा बुटवल उपमहानगरपालिकाका कानुन अधिकृत तथा न्यायिक समितिका सदस्य सचिव ध्रूव भट्टराईले जानकारी दिए ।
गत आवमा निर्णय भएका मुद्दाहरुमध्य सबैभन्दा धेरै पाँचवटा घरेलु हिँसाका मुद्दाहरु रहेका छन् । त्यसपछि न्यायिक समितिले चारवटा सम्बन्ध विच्छ्ेदसम्बन्धी मुद्धाहरुको निर्णय लिएको अधिकृत भट्टराईले बताए ।
त्यस्तै २÷२ वटा सम्पति विवाद र घर भाडा समायोजनका मुद्दाहरुबारे निर्णय लिएको छ भने त्यस्तै घर जग्गामा अनाधिकृत प्रबेश गरेको, घर वा बलेसीबाट अर्काको घर जग्गामा पानी झारेको, माना चामल (आयस्ता) खर्च दिलाई भराई पाउँ, साई केन्द्रले भोग गरेको भवन, मन्दिर, संरचना, जग्गा भोग चलनमा बाधा पुर¥याएकोेलगायतका एक÷एक वटा मुद्दाहरुबारे निर्णय लिइएको अधिकृत भट्टराईको भनाइ छ ।
सामाुदायिक मेलमिलाप केन्द्रमा हाल ४१ वटा उजुरीहरु दर्ता भएका छन् । तिमध्ये २० वटा उजुरीहरुलाई मेलमिलाप केन्द्रले मिलाएको छ । बाँकी रहेका २१ वटा विवादहरुमा सहमति जुटाउने पहल भइरहेको न्यायिक समितिले जनाएको छ ।
लेनदेनका छवटा, पति—पत्नी घरायसी झगडाका सातवटा, ससुरा बुहारी पालन पोषणको एकवटा, जग्गा सिमा बिबादका तीनवटा, सासुबुहारी बिबादका एकवटा, आमाछोरा पालन पोषणको एकवटा र गाली गलौजको एउटा उजुरी मेलमिलापमार्फत सहमतिमा टुंगिएका छन् ।
सिमा बिबादका पाँचवटा, अंश सम्बन्धी चारवटा, पति—पत्नी सम्बन्ध बिच्छेदसम्बन्धी चारवटा, लेनदेनका तीनवटा, घर बहाल भाडाका दुईवटा, पति—पत्नी बिचका दुईवटा, ससुरा बुहारी बिबाद एउटा, घर प्लास्टर गर्न पाउने बारेको एक वटा गरि २१ वटा विवादमा सहमति गराउने काम जारी रहेको न्यायिक समितिले जनाएको छ ।
गत आर्थिक बर्षमा समितिको २६ वटा इजलाशले उक्त मुद्धा तथा विवादहरुको छिनोफानो लगाएको थियो । चालु आवको हालसम्मको अवधिमा १४ वटा उजुरी दर्ता भएको र तिनलाई मेलमिलाप केन्द्रमार्फत समाधान गराउने तयारी भइरहेको छ । चालु आर्थिक बर्षको हालसम्म आइपुग्दा उपमहानगरपालिकाको न्यायीक समितिमा १४ वटा मुद्धा दर्ता भएका छन् । दर्ता भएका मुद्धामध्य सबै भन्दा धेरै साँध र जग्गासँग सम्बन्धीत विवादहरु रहेका छन् ।
कस्ता–कस्ता उजुरी पर्छन् ?
जग्गा एबं टहरा मिचि घुसाएको, सडक बिस्तार गरी निजि जग्गा मिचेको, जग्गा भाडा दिलाई भराई पाउँ, खान लाउन, शिक्षा दिक्षा वा अंश दिलाई भराई पाउँ, संधियारको जग्गातर्फ छाड्नुपर्ने जग्गा नछाडी झ्याल राखेको, सांधमा रुख लगाई असर पु¥याएको, साँध सिमाना मिचेको, गाली बेईज्यति, चरित्र हत्या गरेको, जग्गा चापी मिची अतिक्रमण गरी हडपी घर बनाई बसेको, ध्वनि प्रदुषण गराएको, बाटो निकास पाउँ, अस्थायी घर टहरा निर्माणमा रोक लगाएको, रकम उठाई उचित न्याय दिलाई पाउँ भन्नेखालका उजुरीहरु पर्नेगरेका छन् ।
यस्तै घरनिकाला गरेकोले उचित न्याय पाउँ, वाटो निकास गराई पाउँ, निजी जग्गा अर्कोले चापी मिची घुसाई खाएकोजस्ता उजुरीहरु पर्ने गरेका छन् ।